I. Informacje dotyczące uzyskania świadczeń rodzinnych za granicą od dnia 01.05.2010r.

Od dnia 1 maja 2010r. obowiązują nowe rozporządzenia dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Są to:

  1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 200 z dnia 7 czerwca 2004r.)
  2. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. U. UE L 284 z dnia 30 października 2009r.)

Rozporządzenia te zastąpiły dotychczas obowiązujące rozporządzenie Nr 1408/71 ii rozporządzenie wykonawcze Nr 574/72.

UWAGA!! Przepisy w/w rozporządzeń mają zastosowanie od 01.05.2010 r. w przypadku Szwajcarii od 01.04.2012 r. zaś Norwegii, Islandii oraz Liechtensteinu od 01.06.2012 r.

Według art. 1 lit. z) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 określenie „świadczenie rodzinne” oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I.

Stąd w związku ze zmianą zakresu przedmiotowego rozporządzenia, zaliczki z tytułu świadczeń alimentacyjnych (w Polsce jest to świadczenie z funduszu alimentacyjnego) z dniem 01.05.2010r. zostały wyłączone z zakresu świadczeń rodzinnych i nie podlegają przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Rozporządzenie Nr 883/2004 stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu.

Zgodnie z art. 67 rozporządzenia 883/2004 „osoba jest uprawniona do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem właściwego Państwa Członkowskiego, włącznie ze świadczeniami dla członków rodziny, którzy zamieszkują w innym Państwie Członkowskim, tak jak gdyby zamieszkiwali oni w pierwszym Państwie Członkowskim”.

Ww. rozporządzenie (art. 68) szczegółowo określa zasady pierwszeństwa w przypadku zbiegu praw do świadczeń. Jeżeli na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, stosuje się następujące zasady pierwszeństwa:

  1. dla świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, kolejność pierwszeństwa jest następująca:
    • w pierwszej kolejności prawa udzielane z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek;
    • w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty;
    • w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na postawie miejsca zamieszkania,
  2. dla świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z tego samego tytułu, kolejność pierwszeństwa ustala się poprzez odniesienie do następujących kryteriów dodatkowych:
    • w przypadku świadczeń uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem, że taka praca jest wykonywana i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najwyższa kwota świadczeń przewidzianych przez kolidujące ustawodawstwa. W tym ostatnim przypadku koszt świadczeń dzielony jest według kryteriów określonych w rozporządzeniu wykonawczym;
    • w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie otrzymywania emerytur lub rent: miejsce zamieszkania dzieci, pod warunkiem, że emerytura lub renta jest wypłacana na podstawie jego ustawodawstwa i, dodatkowo, w odpowiednim przypadku, najdłuższy okres ubezpieczenia lub zamieszkania na podstawie kolidujących ustawodawstw;
    • w przypadku świadczeń uzyskiwanych na podstawie miejsca zamieszkania: miejsce zamieszkania dzieci.

W przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie powyższych kryteriów. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i, w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Jednakże taki dodatek dyferencyjny nie musi być przewidziany dla dzieci zamieszkujących w innym Państwie Członkowskim, kiedy uprawnienie do przedmiotowego świadczenia wynika wyłącznie z miejsca zamieszkania.

W przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, ale nie z tytułu pierwszeństwa: , zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia nr 883/04 oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/09, ROPS:

  1. niezwłocznie przekazuje wniosek złożony w Polsce do instytucji właściwej państwa członkowskiego, której ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa,
  2. informuje o tym fakcie zainteresowanego (wnioskodawcę),
  3. podejmuje tymczasową decyzję w sprawie zasad pierwszeństwa, o czym informuje instytucję zagraniczną na formularzu F 006.

Instytucja właściwa Państwa Członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, rozpatruje ten wniosek tak jakby został on złożony bezpośrednio do niej, a dzień, w którym wniosek taki został złożony w pierwszej instancji, uważa się za dzień złożenia wniosku w instytucji mającej pierwszeństwo.

W tej sytuacji instytucja zagraniczna w terminie dwóch miesięcy zobowiązana jest do zajęcia stanowiska w sprawie decyzji tymczasowej (na formularzu F007 i F009, w przypadku, gdy kwestionuje ustalenia decyzji tymczasowej, albo na formularzu F008, w przypadku niekwestowania postanowień decyzji).

Jeżeli instytucja, której przekazano wniosek, nie zajmie stanowiska w terminie dwóch miesięcy od daty otrzymania wniosku, zastosowanie ma decyzja tymczasowa, a instytucja ta wypłaca świadczenia przewidziane w obowiązującym ją ustawodawstwie i informuje instytucję, w której złożono wniosek o kwocie wypłaconych świadczeń (art. 60 ust. 3 rozporządzenia nr 987/09).

Uwaga! Zgodnie z art. 68a rozporządzenia nr 883/2004, w przypadku gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania.

Ponadto zgodnie z art. 60 rozporządzenia wykonawczego nr 987/2009 w przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci.

Na mocy decyzji Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego nr H1 i E1, formularze z serii E, wydane przed 1 maja 2010 r. zachowują swoją ważność i są uwzględniane przez państwa członkowskie nawet po tej dacie, aż do upłynięcia ich ważności lub zastąpienia (np. przez odpowiedni SED). W przypadku formularzy z serii E wysłanych po tej dacie, odpowiednie instytucje będą natomiast akceptować wszelkie istotne informacje na nich zawarte.

 

II. Odnośnie wniosków, które wpłynęły przed 01.05.2010 r. , wniosków składanych do dnia 31.03.2012 r. przez osoby wchodzące w skład rodzin, których członkowie przemieszczają się na terenie Szwajcarii oraz wniosków składanych do dnia 31.05.2012 r. przez osoby wchodzące w skład rodzin, których członkowie przemieszczają się na terenie Norwegii, Islandii oraz Liechtensteinu.

ROPS rozpatruje wnioski o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych w Polsce, jedynie za okres, za który ustali zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych w Polsce i innym kraju, tj. za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Zgodnie z zapisami art. 23a ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 17 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustalenie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego odbywa w jednym z dwóch trybów:

  1. w przypadkach, o których mowa w art. 23a ust. 1 ustawy, tj. gdy organ właściwy nie wydał jeszcze rozstrzygnięcia sprawy, zaś zgromadzona dokumentacja pozwala na jednoznaczne ustalenie, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Polski w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 23a ust 2a ustawy, organ właściwy przekazuje marszałkowi województwa, wniosek strony wraz z dokumentami.
  2. w przypadkach, o których mowa w art. 23a ust. 2 ustawy, tj. po ustaleniu przez organ faktu wyjazdu członka rodziny do państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego które nastąpiło po wydaniu przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne i stwierdzeniu, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki negatywne, o których mowa w art. 23a ust 2a ustawy, organ właściwy występuje do marszałka o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Podstawą wystąpienia do ROPS z zapytaniem czy w danej sprawie zachodzi element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest ustalenie, że członek rodziny osoby ubiegającej się o świadczenia rodzinne lub świadczenia z funduszu alimentacyjnego w Polsce, w okresie ubiegania się o w/w świadczenia, przebywał i był osobą aktywną zawodowo na terenie krajów UE, Szwajcarii, Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu.

Ustalenie czy zachodzi element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego może nastąpić w szczególności w oparciu o wszelkie dokumenty wskazujące na zatrudnienie lub działalność zawodową w tych krajach od dnia 1 maja 2004 r., w tym:

  • kserokopii umowy o pracę,
  • wpis o prowadzeniu działalności gospodarczej,
  • zaświadczenia wystawione przez pracodawcę o okresach zatrudnienia oraz o odprowadzaniu składek na ubezpieczenie społeczne itp.
  • oświadczenie pod odpowiedzialnością karną o okresach zatrudnienia za granicą oraz o miejscu odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tego tytułu (wskazane w oświadczeniu okresy powinny pokrywać się z przedłożonymi dokumentami potwierdzającymi aktywność zawodową);
  • w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą na terenie Niemiec – oświadczenie o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu.

Poza ww. dokumentami niezbędnymi dla ustalenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wraz z wnioskiem gminy o ustalenie, czy w sprawie zachodzi element koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mogą być także przekazywane do ROPS dokumenty, które w przypadku ustalenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przyspieszą postępowanie w sprawie z wniosku złożonego w Polsce, np. dokumenty wskazujące na:

wysokość dochodów osiągniętych przez członka rodziny za granicą:

  • w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy - w przypadku, gdy aktywność zawodowa za granicą rozpoczęła się w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (np. jeżeli wniosek dotyczy okresu zasiłkowego 2008/2009, należy udokumentować dochód osiągnięty za granicą za rok 2007 itd.)
  • w pierwszym w pełni przepracowanym miesiącu, w przypadku, gdy aktywność zawodowa za granicą rozpoczęła się po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy.
UWAGA! Dokumenty wystawione przez instytucje lub pracodawców zagranicznych, mogą być przedkładane w każdym języku urzędowym Unii Europejskiej, bez konieczności tłumaczenia! Złożenie w organie właściwym lub ROPS, dokumentu przetłumaczonego na język polski, znacznie ułatwia prowadzenie postępowania i skraca okres do wydania rozstrzygnięcia w sprawie.

 

III. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne.

Zgodnie z art. 23a ust 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopad 2003 r. ( Dz. U. z 2006, Nr 139, poz. 992) marszałek województwa ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Na podstawie art. 30 ust 1. Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

  1. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
  2. świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
  3. świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a, kompetencja marszałka województwa przy świadczeniach rodzinnych, ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
  4. świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Na mocy art. 30 ust 8 cyt. ustawy kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty.

Zasady postępowania, w ww. sprawach, do których dotychczas miały zastosowanie przepisy art. 110 – 112 rozporządzenia 574/72

Zwrot nienależnych świadczeń przez instytucje zabezpieczenia społecznego i roszczenia organów udzielających pomocy art. 111 Rozp. 574/72. W przypadku gdy instytucja Państwa Członkowskiego wypłaciła beneficjentowi kwotę wyższą od tej, do której jest uprawniony, instytucja ta może, na warunkach i w granicach przewidzianych stosowanym przez nią ustawodawstwem, zwrócić się do instytucji innego Państwa Członkowskiego, zobowiązanego do świadczeń na rzecz tego beneficjenta, o potrącenie nadpłaty z wypłacanych mu kwot. Ta ostatnia instytucja dokonuje potrącenia na warunkach i w granicach przewidzianych dla takiego potrącenia ustawodawstwem przez nią stosowanym tak, jakby to ona wypłaciła nienależną kwotę, i przekazuje kwotę instytucji będącej wierzycielem.

Natomiast od 1 maja 2010 r. określa art. 72 ust. 1, zaś w sprawach świadczeń z pomocy społecznej art. 72 ust. 3 rozporządzenia nr 987/09.

Zgodnie z art. 72 ust. 1 rozporządzenia nr 987/09, jeżeli instytucja państwa członkowskiego wypłaciła danej osobie nienależne świadczenia, instytucja ta może, na warunkach i w granicach przewidzianych w stosowanym przez tą instytucję ustawodawstwie, wystąpić do instytucji każdego innego państwa członkowskiego odpowiedzialnej za wypłatę świadczeń zainteresowanemu o potrącenie nienależnej kwoty z kwot zaległych lub bieżących płatności należnych tej osobie niezależnie od działu zabezpieczenia społecznego, w ramach którego świadczenie jest wypłacane. Instytucja tego ostatniego państwa członkowskiego potrąca odnośną kwotę na warunkach i w granicach przewidzianych w stosowanym przez nią ustawodawstwie dla takiej procedury wyrównawczej, w taki sam sposób, jak w przypadku gdyby sama dokonała nadpłaty, oraz przekazuje potrąconą kwotę instytucji, która wypłaciła nienależne świadczenia. W sprawach tego typu wymiana informacji pomiędzy instytucjami odbywa się na formularzach F014 (wniosek o wydanie decyzji) i F015 (odpowiedź na wniosek o wydanie decyzji).

Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu

ul. Słowackiego 114, 87-100 Toruń
Godziny pracy:
Poniedziałek: 7:30 - 15:30
Wtorek: 7:30 - 17:00
Środa: 7:30 - 15:30
Czwartek: 7:30 - 15:30
Piątek: 7:30 - 14:00
Godziny pracy Działu Świadczeń Rodzinnych